حمام شیخ بهایی و مصیبت نابودی میراث‌هایمان

در حقیقتبا ساخت این حمام می‌توان چنین نتیجه گرفت که شیخ بهایی از قوانین فیزیک و طراحیمدل‌های فیزیک و شیمیایی اطلاع داشته است. این فقیه و عالم و مهندس علوم تجربی میانسال‌های 953 تا 1030 ه.ق در عصر صفوی می‌زیسته است. وجود او در کنار میرداماد و میرفندرسکی به عنوان مشاوران مهم شاه عباس می‌تواند علت و چگونگی نیروی سازندگی اینشاه را آشکار می‌سازد. او در حقیقت حمامی ساخت که هنوز هم تمام ابعاد علمی و فنی وزایش و مصرف انرژی در آن به درستی کشف نشده است. آن‌چه می‌دانیم آن است که آب اینحمام طی روندی خودکار بدون مصرف انرژی مستقیم گرم می‌شده است. به روایتی دیگر اینحمام را یک شعله کوچک به اندازه شعله شمع گرم می‌کرده است. تحقیقات انجام شده نشانمی‌دهد که بیوگاز تولید شده در فاضلاب آن روز اصفهان توجه شیخ بهایی را به خود جلبنموده است. این گاز از طریق لوله‌هایی از مجرای فاضلاب اصفهان(تنها شهری که در آنزمان دارای سیستم فاضلاب بوده است) به حمام رسیده و مشترگا همراه با محصول جنبیروغنی که حاصل تولید عصاره خانه‌ای در نزدیکی آن بوده. نیروی سوخت را به وجودمی‌آورده‌اند.

مطالعات نشان می‌دهند که حمام شیخ بهایی در آغاز، حمامی متعلق به شهر بودهاما به تدریج در طول زمان به تملک شخصی در می‌آید، به طوری که هم اکنون متجاوز از 30 بازمانده از آن سهم می‌برند. بنا به گفته مسئولین میراث وضعیت خاص این حمام بههمراه تعداد زیاد بناهای قدیمی که در صف آماده سازی و جلوگیری از تخریب خود قراردارند. موجب شده است که در حمام مذکور تبدیل به انباری مخروبهگردد.

این حمام تاریخی که شاید از اولین حمام‌هایی باشد که در جهان با سوخت بیوگازکاری کرده است. از تاریخ شروع خود از مراحل زیر گذر کرده است:

1- مرحله زندگی حمام با شکل اولیه خود که به صورت حمام عمومی و انرژی حاصل ازبیوگاز کار می‌کرده (از سال 1203 ه.ق تا سقوط صفویه)

2- مرحله تغییر مالکیت حمام طی این مرحله، حمام شیخبهایی از مالکیت عمومی به مالکیت خصوصی انتقال پیدا می‌کند. متاسفانه از زمان تغییرمالکیت آن اطلاع درستی نداریم. اما می‌توان حدس زد که، پس از شکست صفویه از افغانها و بحران‌های حاصل از آن وضع مالکیت آن دگرگون شده و دست به دست می‌گردیدهاست.

3- مرحله ظهور عناصر مدرن در ساخت آن در هنگام نگهداری،نظیر لوله‌کشی. نصب دوش و کاربرد سیمان در آن: طی این مرحله که ظاهرا از اواسط دورهپهلوی آغاز شده است، در جریان نگهداری حمام و استفاده از آن از مصالحی بهره بردندکه موجب تخریب اصالت تاریخی آن گردیده است. به عبارت دیگر برای جلوگیری از تخریبفیزیکی آن به تخریب ساختاری تاریخ آن پرداختند. ورود مصالحی چون سیمان، لوله‌ها ودوش از عوامل تغییر فوق می‌باشد.

4- مرحله فروپاشی: ظاهرا با مرگ آخرین مالکی که از حمامشیخ بهایی به عنوان وسیله‌ای برای ارتزاق خود بهره می‌برد، حمام به ورثه‌ای می‌رسدکه خود درگیر فعالیت‌های دیگر اقتصادی بودند. این بود که حمام کاربری اصلی خود رااز دست داد. در آغاز تا مدتی از آن به صورت انبار بهره برداری کردند. تا اولین آثاراستهلاک آن به صورت ریزش سقف بود آشکار شد. از طرف دیگر، افزایش نرخ زمین در منطقهنیز از انگیزه و نیروی بازسازی حمام به شدت کاست. اما این تغییر و نابودی آساننبود. شاید صاحبان آن فکری کردند که گذر زمان بهتر می‌تواند مشکل آن‌ها را حل کند. به هر صورت رها کردن حمام وضع را به آن‌جا کشاند که امروز به صورت بیغوله‌ای مصیبتزا در آمده است.

حمام شیخ بهایی بازسازی بشود یا نشود

بازسازی و احیا حمام شیخ بهایی به عنوان اثری تاریخی همراه با ارزش های ویژهترمودینامیکی طبعا مخارجی دارد، ضمن آن‌که مسئولین امر ناچار برای تبدیل مالکیت آناز خصوصی به عمومی با نزدیک به 30 نفر از ورثه آن چانه بزنند. ضمن آن‌که گروهی ازمسئولین نیز چندان علاقه‌ای از خود بروز نمی‌دهد. به هر صورت دست‌اندازهای اداریهمراه با دست اندازهای حقوقی و بودجه‌ای دست به دست یکدیگر داده و از انجام روندبازسازی جلوگیری کرده‌اند. به طوری‌که هنوز هم مسئولین نتوانسته‌اند در مقابله بااین وحدت نامیمون، پیروز بدر آیند. نگاه کنید به گفته‌های چند تن ازمسئولین

10/10/85 روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی: با جذباعتبار برای حمام شیخ بهایی در سفر ریاست جمهوری علاوه بر تملک این بنا می‌تواناقدامات برای مرمت و بازسازی این بنا را آغاز کرد.

1- 27/12/82 سیف الله امینیان مدیر کل وقت سازمان میراث اصفهان: این حمامویژگی خاصی ندارد و تنها به خاطر نام شیخ بهایی مهم است! در حال حاضر به علت تعدادزیاد آثار تاریخی فرصت رسیدگی به آن را نداریم.

2- 25/5/83 محمد نکته دان کارشناس سازمان میراث: هم اکنون مشغول بررسی‌هایکارشناسی برای خرید حمام هستیم و از کارشناسان رسمی دادگستری خواسته‌ایم که بهای آنرا تعیین کنند. به هر حال این حمام تا پایان سال در اختیار سازمان میراث قرار خواهدگرفت.

3- 22/6/86 ناصر طاهری کارشناس بخش حفاظت سازمان میراث: سازمان میراث به علتمحدود بودن اعتبارات خود هنوز نتوانسته است اقداماتی برای مرمت کلی این بنا انجامدهد. این وظیفه شهرداری اصفهان است که ملک آن را خریداری کند و این بنا را از بحراننابودی نجات دهد.

86/6/22 -4 مهندسحسن روان‌فر: شهردار منطقه 3 اصفهان 80% بنا خریداری شده و بقیه هم در حال خریدمی‌باشند. به طور قطع عملیات مرمت از سال جاری آغاز خواهد شد

 

/ 0 نظر / 7 بازدید